آمادگی سونوگرافی شکم و لگن کودکان؛ ناشتایی و شیر خوردن

این راهنما برای والدینی تهیه شده است که کودکشان نوبت سونوگرافی شکم یا شکم و لگن دارد. پیش از مراجعه، سن کودک و نوع بررسی را با مرکز هماهنگ کنید؛ آمادگی شیرخوار با کودک بزرگ‌تر یکسان نیست.

اگر نسخه برای سونوگرافی هیپ یا مفصل ران نوزاد یا سونوگرافی پیلور شیرخوار است، راهنمای اختصاصی همان بررسی را بخوانید؛ دستورهای آمادگی این بررسی‌ها یکسان نیستند.

ناشتایی کودک برای سونوگرافی چقدر است؟

برای همه کودکان و همه انواع سونوگرافی، ناشتایی یکسان لازم نیست. سن، نوع بررسی و وضعیت سلامت کودک تعیین‌کننده‌اند. برای مشاهده بهتر کیسه صفرا و بخش فوقانی شکم ممکن است چند ساعت پرهیز از خوردن لازم باشد؛ اما برای سونوگرافی جداگانه کلیه و مثانه معمولاً محدودیت غذایی لازم نیست. پیش از مراجعه، نام دقیق سونوگرافی و سن کودک را به پذیرش اعلام کنید. [۱،۲]

چه زمانی ناشتایی لازم نیست؟

در دستورالعمل CHOP برای بررسی جداگانه کلیه، مثانه و لگن محدودیت غذایی وجود ندارد و آمادگی اصلی، پر بودن مناسب مثانه است. این توصیه را به بررسی همزمان شکم و لگن تعمیم ندهید. [۲]

نکات مهم برای شیرخواران و کودکان با شرایط خاص

• شیر مادر و شیرخشک را خودسرانه با آب جایگزین نکنید؛ زمان آخرین شیر خوردن را هماهنگ کنید.


• در نوزاد نارس، کودک مبتلا به دیابت، سابقه افت قند یا نیاز تغذیه‌ای ویژه، برنامه ناشتایی باید اختصاصی باشد؛ داروها را خودسرانه قطع نکنید.


• اگر کودک غذا خورده است، مراجعه را خودسرانه لغو نکنید؛ به مرکز اطلاع دهید تا درباره امکان انجام بررسی تصمیم بگیرد.


• برای کامل شدن ناشتایی، مراجعه ضروریِ کودک بدحال یا دارای درد شدید را به تعویق نیندازید.

دستورالعمل این مرکز برای شیرخواران شیرخشک‌خوار

در مرکز نورسا توصیه می‌کنیم برای شیرخوارانی که شیرخشک مصرف می‌کنند، شیشه شیر و وسایل لازم برای آماده‌کردن شیر را همراه داشته باشید تا هنگام معاینه، شیر آماده مصرف باشد. با هماهنگی پذیرش، تا حد امکان زمان نوبت را نزدیک زمان معمول شیر خوردن شیرخوار تنظیم کنید و همان وعده را با اجازه رادیولوژیست به زمان انجام سونوگرافی موکول کنید. شیر خوردن هنگام بررسی می‌تواند به آرام‌تر بودن شیرخوار، کاهش حرکت و فراهم شدن شرایط مناسب‌تر برای بررسی دقیق کمک کند.

اگر بررسی کیسه صفرا یا بخش دیگری نیازمند ناشتایی باشد، ابتدا آن بخش بررسی می‌شود و سپس رادیولوژیست زمان شروع شیر دادن را اعلام می‌کند. برای اجرای این توصیه، فاصله بین وعده‌ها را خودسرانه طولانی نکنید و شیرخوار را گرسنه نگه ندارید؛ در صورت تأخیر نوبت یا بی‌قراری، با کارکنان مرکز هماهنگ کنید. این توصیه، دستورالعمل اختصاصی این مرکز است.

آمادگی مثانه برای سونوگرافی لگن

برای دیدن بهتر مثانه و اندام‌های لگن، ممکن است نوشیدن مایعات متناسب با سن و نگه‌داشتن ادرار لازم باشد. به کودک خردسال مقدار آب بزرگسالان ندهید و او را به تحمل درد یا نگه‌داشتن طولانی ادرار مجبور نکنید. در شیرخوار یا کودک دارای محدودیت مصرف مایعات، راهنمای اختصاصی بگیرید. اگر شکم و لگن همزمان بررسی می‌شوند، برنامه غذا و مایعات باید با هم هماهنگ شود. [۱،۴]

چگونه کودک را برای سونوگرافی آماده کنیم و ترس او را کمتر کنیم؟

آشنا شدن با مراحل بررسی، همراهی آرام والدین و سرگرمی متناسب با سن می‌تواند به کاهش نگرانی کودک کمک کند؛ اما هیچ روشی آرامش کامل همه کودکان را تضمین نمی‌کند. گریه کردن به معنی همکاری نکردن عمدی کودک یا کوتاهی والدین نیست. پیشنهادهای زیر بر راهنماهای بیمارستان‌های کودکان استوار است؛ جمله‌های نمونه برای استفاده خانواده‌ها تنظیم شده‌اند. [۶،۷،۸]

۱. وسایل محبوب و سرگرمی آشنا همراه داشته باشید

عروسک، اسباب‌بازی کوچک یا کتاب مورد علاقه کودک را بیاورید. اگر تماشای کارتون، شنیدن قصه یا موسیقی به او آرامش می‌دهد، محتوای مناسب سن و آشنا را از قبل روی موبایل آماده کنید تا وابسته به اینترنت نباشید. صدا را کم نگه دارید و محل نگه‌داشتن گوشی را با رادیولوژیست هماهنگ کنید تا کودک برای دیدن آن مرتب نچرخد و بررسی مختل نشود. اگر کودک از نمایشگر خوشش نمی‌آید، او را مجبور نکنید. [۶،۷]

مثال: «دوست داری خرست کنارت باشه یا با هم قصه مورد علاقه‌ات رو ببینیم؟» هنگام پخش می‌توانید بپرسید: «فکر می‌کنی الان شخصیت قصه کجا می‌ره؟»

۲. پیش از مراجعه، مراحل را کوتاه و واقعی توضیح دهید

به‌خصوص اگر کودک از سونوگرافی می‌ترسد، همراه او انیمیشن اولین سونوگرافی کودک یا یک ویدئوی واقعی کوتاه، آرام و مناسب سن از یک منبع معتبر ببینید. ویدئو را ابتدا خودتان بررسی کنید؛ تصاویر ناراحت‌کننده یا بررسی‌های متفاوت را نشان ندهید. هدف، آشنایی با تخت، دستگاه، ژل و حرکت پروب است. اجازه دهید سؤال بپرسد و اگر تمایلی به تماشا ندارد، توضیح ساده یا بازی با عروسک را جایگزین کنید. آماده‌سازی باید متناسب با سن و نیاز کودک باشد. [۸]

مثال: «دکتر کمی ژل روی شکمت می‌ذاره؛ ممکنه خنک باشه. بعد یک وسیله کوچیک رو روی پوستت حرکت می‌ده تا داخل شکمت رو ببینه. من کنارت می‌مونم.» قول «هیچ چیزی حس نمی‌کنی» ندهید؛ اگر شکم از قبل دردناک باشد، فشار پروب ممکن است ناراحت‌کننده باشد. [۱]

۳. برای انتظار کوتاه‌تر با پذیرش هماهنگ کنید

توصیه اجرایی مرکز نورسا: اگر کودک ترس شدید، تجربه ناخوشایند قبلی یا حساسیت به شلوغی، صدا یا لمس دارد، هنگام نوبت‌گیری به منشی بخش اطلاع دهید و درخواست کنید تا حد امکان زمان حضور و پذیرش برای انتظار کوتاه‌تر هماهنگ شود. این هماهنگی به معنی تضمین ورود فوری نیست؛ شرایط مراجعان ممکن است زمان‌بندی را تغییر دهد. دستور ناشتایی، مصرف مایعات و شیر خوردن نیز باید در همین هماهنگی در نظر گرفته شود.

مثال برای تماس: «فرزندم از محیط پزشکی می‌ترسه و انتظار طولانی براش سخته؛ چه ساعتی مراجعه کنیم و چه آمادگی‌ای داشته باشه؟»

۴. تلاش کودک را تشویق کنید؛ جایزه را به گریه نکردن مشروط نکنید

از همکاری‌های کوچک و مشخص او تعریف کنید؛ مانند دراز کشیدن، نشان دادن شکم یا چند لحظه آرام ماندن. اگر مایلید، یک جایزه کوچک و متناسب با توان خانواده، مثل برچسب، کتاب یا فرصتی برای بازی مشترک، برای بعد از مراجعه در نظر بگیرید. این یک پیشنهاد عملی برای تشویق است، نه شرط انجام بررسی یا روش تضمینی کاهش اضطراب. جایزه را به «گریه نکردن» وابسته نکنید و در صورت گریه آن را پس نگیرید. تشویق رفتار مشخص و تلاش کودک با راهنماهای حمایت از کودکان همسو است. [۶،۸]

مثال: «دیدم با اینکه نگران بودی، چند لحظه شکمت رو آروم نگه داشتی؛ ممنون که تلاش کردی. بعد از کارمون با هم یک برچسب انتخاب می‌کنیم.» جایزه خوراکی نباید دستور ناشتایی را مختل کند.

۵. از تهدید، مقایسه، شرمنده کردن و برچسب زدن پرهیز کنید

هدف، کمک به کودک برای احساس حمایت و فهمیدن کار بعدی است؛ نه مجبور کردن او به پنهان کردن ترس. دستورهای کوتاه، مثبت و قابل انجام بدهید. [۸]

• به‌جای «اگه گریه کنی دکتر آمپول می‌زنه»، بگویید: «الان نوبت عکس گرفتن از روی شکمته؛ من کنارت هستم.»


• به‌جای «ببین اون بچه چقدر خوبه، تو چرا گریه می‌کنی؟»، بگویید: «می‌دونم اینجا برات ناآشناست؛ با هم قدم‌به‌قدم انجامش می‌دیم.»


• به‌جای «بچه بزرگ که نمی‌ترسه» یا «آبروم رو بردی»، بگویید: «می‌تونی بگی چی نگرانت کرده؛ من گوش می‌دم.»


• به‌جای «تکون نخور!»، بگویید: «چند لحظه شکمت رو آروم نگه دار تا دکتر عکس بگیره.»


• به‌جای «هیچی نیست، الکی نترس»، بگویید: «متوجه هستم نگران شدی؛ دوست داری دستم رو بگیری؟»

۶. اگر کودک باز هم گریه کرد، آرام و همدل بمانید

با صدای ملایم و جمله‌های کوتاه صحبت کنید؛ چند نفر همزمان به کودک دستور ندهند. در صورت امکان کنار او و در میدان دیدش بمانید و با هماهنگی رادیولوژیست دستش را بگیرید یا وضعیت راحت‌تری فراهم کنید. صبوری شما به تیم فرصت می‌دهد ارتباط بگیرد و تصاویر لازم را ثبت کند. اگر کودک درد یا ناراحتی دارد، آن را صرفاً ترس تلقی نکنید و به پزشک اطلاع دهید. در بی‌قراری شدید، درباره مکث کوتاه یا تغییر روش همراهی با رادیولوژیست هماهنگ کنید؛ او را برای تمام شدن سریع‌تر بررسی با زور مهار نکنید. [۸،۹]

نمونه گفت‌وگو: «متوجه هستم ترسیدی. من اینجام و تنهات نمی‌ذارم. دکترت این عکس رو خواسته تا بفهمه داخل شکمت چه خبره و بهتر از سلامتت مراقبت کنه. اگر چیزی اذیتت می‌کنه بگو یا بهم نشون بده؛ با هم به دکتر می‌گیم. دوست داری دستم رو بگیری یا قصه‌ات رو بشنوی؟»

لازم نیست مرتب بگویید «نترس» یا برای آرام کردن او از پیامدهای بیماری بترسانید. دلیل بررسی را ساده و متناسب با علت واقعی درخواست پزشک توضیح دهید. پس از پایان، حتی اگر کودک گریه کرده است، تلاش او را ببینید: «امروز برات سخت بود، ولی تلاش کردی؛ حالا کارمون تموم شده.» هدف، تجربه‌ای همراه با حمایت است، نه سکوت کامل کودک.

آیا سونوگرافی درد یا اشعه دارد؟

سونوگرافی از امواج صوتی استفاده می‌کند و اشعه یونیزان ندارد. در کاربرد تشخیصی استاندارد، اثر زیان‌بار شناخته‌شده‌ای ندارد و معمولاً بدون درد است. اگر شکم کودک از قبل دردناک باشد، فشار پروب ممکن است ناراحت‌کننده باشد؛ همان لحظه به پزشک بگویید. [۱]

پیش از خروج از خانه

نسخه پزشک، گزارش‌های قبلی و یک اسباب‌بازی محبوب را همراه ببرید. برای شیرخوار شیرخشک‌خوار، شیشه شیر و وسایل آماده‌کردن شیر را فراموش نکنید. لباس راحت انتخاب کنید و اگر کودک نیاز تغذیه‌ای ویژه دارد، پیش از مراجعه اطلاع دهید.

آشنایی با سونوگرافی شکم و لگن کودکان در نورسا و دریافت نوبت | راهنمای آمادگی و هماهنگی: ۰۹۳۵۳۳۳۳۲۷۹

برای آشنایی با انواع بررسی و محل مراجعه، صفحهٔ خدمات سونوگرافی کودکان در تهران، شریعتی و نشانی و ساعت کاری نورسا را ببینید.

توضیح تکمیلی؛ چرا زمان ناشتایی در منابع متفاوت است؟

این بخش برای آگاهی بیشتر است و جایگزین برنامهٔ اختصاصی فرزند شما نیست. برای مراجعه به مرکز، ابتدا زمان آخرین غذا، شیر و آب را با پذیرش هماهنگ کنید.

مدت ناشتایی در سنین مختلف

جدول زیر نمونه دستورالعمل بیمارستان کودکان فیلادلفیا (CHOP) برای بررسی شکم است؛ دستور قطعی برای تمام کودکان نورسا نیست. در این دستورالعمل، محدودیت خوردن و آشامیدن ذکر شده است. زمان و اجازه مصرف آب یا شیر را برای فرزند خود از مرکز بپرسید. [۲]

حتی برای شکم هم دستورالعمل مراکز متفاوت است: بیمارستان‌های دانشگاه کمبریج (CUH) برای کودکان زیر ۵ سال خوردن و آشامیدن معمول و برای سنین ۵ تا ۱۵ سال، ۶ ساعت پرهیز از غذا را ذکر می‌کنند. بنابراین نمی‌توان گفت هر کودک خردسال حتماً باید ناشتا باشد یا هیچ‌گاه به ناشتایی نیاز ندارد؛ هدف بررسی، به‌ویژه ارزیابی کیسه صفرا، باید مشخص باشد. [۳]

بیمارستان کودکان کوئینزلند نیز برای شکم، زیر ۲ سال ۲ ساعت، ۲ تا کمتر از ۶ سال ۴ ساعت و از ۶ سالگی ۶ ساعت فاصله از غذا را توصیه می‌کند؛ برای گروه‌های بزرگ‌تر آب را مجاز می‌داند. این تفاوت‌ها دلیل تأکید بر دستور اختصاصی مرکز انجام‌دهنده است. [۴]

منابع راهنمای والدین

1. RadiologyInfo (ACR/RSNA): سونوگرافی شکم کودکان


2. CHOP: آمادگی سونوگرافی برحسب سن و عضو


3. Cambridge University Hospitals: آمادگی شکم در کودکان زیر ۵ سال و بزرگ‌تر


4. Children’s Health Queensland: آمادگی شکم، کلیه و لگن


5. Lurie Children’s: همراهی والدین و آمادگی کودک


6. Royal Children’s Hospital: کاهش ناراحتی کودک، سرگرمی و تشویق


7. Great Ormond Street Hospital: همراه داشتن سرگرمی در سونوگرافی


8. Royal Children’s Hospital: ارتباط با کودک هنگام اقدامات پزشکی


9. Royal Children’s Hospital: کاهش پریشانی در محیط درمان

به‌روزرسانی منابع: ۲۷ مهر ۱۴۰۵. این راهنما جایگزین دستور اختصاصی پزشک یا مرکز تصویربرداری نیست.